2.3 Factoriser une somme ou une différence
Définition
Factoriser, c'est transformer une somme ou une différence en produit.
Règle
k , a et b désignent des nombres.
k a + k b = k ( a + b ) k a − k b = k ( a − b ) a 2 − b 2 = ( a − b ) ( a + b )
Exemples : 6 x + 18 = 6 × x + 6 × 3 = 6 × ( x + 3 ) = 6 ( x + 3 ) , 7 x 2 − 2 x = x ( 7 x − 2 ) .
Proposition
x 2 + ( a + b ) x + ab = ( x + a ) ( x + b )
a c x 2 + ( a d + b c ) x + b d = ( a x + b ) ( c x + d )
Proposition
a 4 − b 4 = ( a − b ) ( a 3 + a 2 b + a b 2 + b 3 )
a 5 − b 5 = ( a − b ) ( a 4 + a 3 b + a 2 b 2 + a b 3 + b 4 )
a n − b n = ( a − b ) ( a n − 1 + a n − 2 b + ⋯ + a b n − 2 + b n − 1 ) pour tout n
a n + b n = ( a + b ) ( a n − 1 − a n − 2 b + ⋯ − a b n − 2 + b n − 1 ) pour tout n impair
( a 1 + a 2 + ⋯ + a n ) 2 = a 1 2 + a 2 2 + ⋯ + a n 2 + 2 a 1 a 2 + 2 a 1 a 3 + ⋯ + 2 a 1 a n + 2 a 2 a 3 + ⋯ + 2 a 2 a n + ⋯ + 2 a n − 1 a n
Justification : On a ( a − b ) ( a n − 1 + a n − 2 b + ⋯ + a b n − 2 + b n − 1 ) = ( a n + a n − 1 b + ⋯ + a 2 b n − 2 + a b n − 1 ) − ( a n − 1 b + a n − 2 b 2 + ⋯ + a b n − 1 + b n ) = a n − b n .
Pour n impair, et en remplaçant b par − b on déduit que : a n + b n = ( a + b ) ( a n − 1 − a n − 2 b + ⋯ − a b n − 2 + b n − 1 ) .
Proposition
a 2 + b 2 = ( a + b ) 2 − 2 ab = ( a − b ) 2 + 2 ab
( a + b ) 2 − ( a − b ) 2 = 4 ab
a 3 + b 3 = ( a + b ) 3 − 3 ab ( a + b )
a 3 − b 3 = ( a − b ) 3 + 3 ab ( a − b )
Théorème (Identité d'Euler)
Soient a , b et c des nombres réels, alors on a :
a 3 + b 3 + c 3 − 3 ab c = ( a + b + c ) ( a 2 + b 2 + c 2 − ab − b c − c a ) = ( a + b + c ) ⋅ 2 ( a − b ) 2 + ( b − c ) 2 + ( c − a ) 2
En particulier, si a + b + c = 0 , ou si a = b = c alors :
a 3 + b 3 + c 3 = 3 ab c
Démonstration :
En effet, on a :
a 3 + b 3 + c 3 − 3 ab c = ( a 3 + 3 a 2 b + 3 a b 2 + b 3 ) + c 3 − 3 a 2 b − 3 a b 2 − 3 ab c
= ( a + b ) 3 + c 3 − 3 ab ( a + b + c )
= [( a + b ) + c ] [( a + b ) 2 − ( a + b ) c + c 2 ] − 3 ab ( a + b + c )
= ( a + b + c ) ( a 2 + 2 ab + b 2 − a c − b c + c 2 ) − 3 ab ( a + b + c )
= ( a + b + c ) ( a 2 + b 2 + c 2 + 2 ab − b c − c a − 3 ab )
= ( a + b + c ) ( a 2 + b 2 + c 2 − ab − b c − c a )
= ( a + b + c ) ⋅ 2 ( a − b ) 2 + ( b − c ) 2 + ( c − a ) 2
Exemple
Factoriser l'expression : ( x − y ) 3 + ( y − z ) 3 + ( z − x ) 3 .
Puisque ( x − y ) + ( y − z ) + ( z − x ) = 0 , alors par le théorème on a :
( x − y ) 3 + ( y − z ) 3 + ( z − x ) 3 = 3 ( x − y ) ( y − z ) ( z − x )
Exemple
Factoriser l'expression : ( x + 2 y − 3 z ) 3 + ( y + 2 z − 3 x ) 3 + ( z + 2 x − 3 y ) 3 .
Puisque ( x + 2 y − 3 z ) + ( y + 2 z − 3 x ) + ( z + 2 x − 3 y ) = 0 , alors par le théorème on a :
( x + 2 y − 3 z ) 3 + ( y + 2 z − 3 x ) 3 + ( z + 2 x − 3 y ) 3 = 3 ( x + 2 y − 3 z ) ( y + 2 z − 3 x ) ( z + 2 x − 3 y )
Exemple
Montrer que si x , y , z sont des réels distincts alors 3 x − y + 3 y − z + 3 z − x = 0 .
Posons a = 3 x − y , b = 3 y − z et c = 3 z − x . Si a + b + c = 0 , alors on sait que a 3 + b 3 + c 3 = 3 ab c , mais alors :
0 = ( x − y ) + ( y − z ) + ( z − x ) = a 3 + b 3 + c 3 = 3 ab c = 3 ⋅ 3 x − y 3 y − z 3 z − x = 0 , absurde
Exemple
Soit r un nombre réel tel que 3 r − 3 r 1 = 1 . Déterminer les valeurs de r − r 1 et r 3 − r 3 1 .
En posant a = 3 r , b = − 3 r 1 et c = − 1 , alors a + b + c = 0 , par suite :
r − r 1 − 1 = 3 ⋅ 3 r ⋅ ( − 3 r 1 ) ⋅ ( − 1 ) = 3
Par conséquent, r − r 1 = 4 . De même, r 3 − r 3 1 − 4 3 = 3 r ( − r 1 ) ( − 4 ) = 12 . En conclusion, r 3 − r 3 1 = 76 .
Exemple
Factoriser l'expression E = ( d 2 − c 2 + a 2 − b 2 ) 2 − 4 ( b c − d a ) 2 .
Comme x 2 − y 2 = ( x − y ) ( x + y ) , alors :
E = ( d 2 − c 2 + a 2 − b 2 ) 2 − ( 2 b c − 2 d a ) 2
= ( d 2 − c 2 + a 2 − b 2 − 2 b c + d a ) ( d 2 − c 2 + a 2 − b 2 + 2 b c − 2 d a )
= [ ( d + a ) 2 − ( b + c ) 2 ] ⋅ [ ( d − a ) 2 − ( b − c ) 2 ]
= ( d + a − b − c ) ( d + a + b + c ) ( d + b − a − c ) ( d + c − a − b )
Exemple
Factoriser l'expression 64 x 6 − 729 y 12 .
Comme a 2 − b 2 = ( a − b ) ( a + b ) , alors :
64 x 6 − 729 y 12 = ( 2 x ) 6 − ( 3 y 2 ) 6 = [ ( 2 x ) 3 − ( 3 y 2 ) 3 ] [ ( 2 x ) 3 + ( 3 y 2 ) 3 ]
= ( 2 x − 3 y 2 ) [ ( 2 x ) 2 + ( 2 x ) ( 3 y 2 ) + ( 3 y 2 ) 2 ] ⋅ ( 2 x + 3 y 2 ) [ ( 2 x ) 2 − ( 2 x ) ( 3 y 2 ) + ( 3 y 2 ) 2 ]
= ( 2 x − 3 y 2 ) ( 2 x + 3 y 2 ) ( 4 x 2 + 6 x y 2 + 9 y 4 ) ( 4 x 2 − 6 x y 2 + 9 y 4 )
Exemple
Factoriser l'expression E = 2 a 3 + 6 a 2 + 6 a + 18 .
On a :
E = 2 [ ( a 3 + 3 a 2 + 3 a + 1 ) + 8 ] = 2 [ ( a + 1 ) 3 + 2 3 ]
= 2 ( a + 3 ) [ ( a + 1 ) 2 − 2 ( a + 1 ) + 4 ] = 2 ( a + 3 ) ( a 2 + 3 )
Exemple
Factoriser les expressions A = x 4 + 2 x 3 + 7 x 2 + 6 x − 7 ; B = x 3 + 9 x 2 + 23 x + 15 .
Posons y = x 2 + x , alors :
A = x 2 ( x 2 + x ) + x ( x 2 + x ) + 6 ( x 2 + x ) − 7 = ( x 2 + x + 6 ) ( x 2 + x ) − 7
= y 2 + 6 y − 7 = ( y + 7 ) ( y − 1 ) = ( x 2 + x + 7 ) ( x 2 + x − 1 )
B = x 2 ( x + 1 ) + 8 x ( x + 1 ) + 15 ( x + 1 ) = ( x + 1 ) ( x 2 + 8 x + 15 )
= ( x + 1 ) ( x + 3 ) ( x + 5 )
Exemple
Factoriser les expressions A = ( a + 1 ) ( a + 2 ) ( a + 3 ) ( a + 4 ) − 120 ; B = x 5 + x + 1 .
On a :
A = [( a + 1 ) ( a + 4 )] ⋅ [( a + 2 ) ( a + 3 )] − 120 = ( a 2 + 5 a + 4 ) ( a 2 + 5 a + 6 ) − 120
= [ a 2 + 5 a + 5 − 1 ] ⋅ [ a 2 + 5 a + 5 + 1 ] − 120 = ( a 2 + 5 a + 5 ) 2 − 121
= ( a 2 + 5 a + 5 ) 2 − 1 1 2 = ( a 2 + 5 a + 6 ) ( a 2 + 5 a + 16 )
= ( a − 1 ) ( a + 6 ) ( a 2 + 5 a + 16 )
B = ( x 5 − x 2 ) + ( x 2 + x + 1 ) = x 2 ( x 3 − 1 ) + ( x 2 + x + 1 )
= x 2 ( x − 1 ) ( x 2 + x + 1 ) + ( x 2 + x + 1 ) = ( x 2 + x + 1 ) [ x 2 ( x − 1 ) + 1 ]
= ( x 2 + x + 1 ) ( x 3 − x 2 + 1 )
Exemple
Factoriser l'expression E = ( 2 y − 3 z ) 3 + ( 3 z − 4 x ) 3 + ( 4 x − 2 y ) 3 .
Posons a = 2 y − 3 z , b = 3 z − 4 x et c = 4 x − 2 y , alors a + b + c = 0 et on a :
E = a 3 + b 3 + c 3 = ( a 3 + b 3 + c 3 − 3 ab c ) + 3 ab c
= ( a + b + c ) ( a 2 + b 2 + c 2 − b c − c a − ab ) + 3 ab c = 3 ab c
= 3 ( 2 y − 3 z ) ( 3 z − 4 x ) ( 4 x − 2 y )
Exemple
Factoriser l'expression E = ( 3 a + 3 b − 18 ab ) ( 3 a + 3 b − 2 ) + ( 1 − 9 ab ) 2 .
L'expression E est invariante si on interchange les termes 3 a et 3 b , on pose alors u = 3 a + 3 b et v = 3 a ⋅ 3 b pour simplifier, on ainsi :
E = ( u − 2 v ) ( u − 2 ) + ( 1 − v ) 2 = u 2 − 2 uv − 2 u + 4 v + v 2 − 2 v + 1
= ( u 2 − 2 uv + v 2 ) + 2 ( v − u ) + 1 = ( v − u ) 2 + 2 ( v − u ) + 1 = ( v − u + 1 ) 2
= ( 9 ab − 3 a − 3 b + 1 ) 2 = [( 3 a − 1 ) ( 3 b − 1 ) ] 2 = ( 3 a − 1 ) 2 ( 3 b − 1 ) 2
2.4 Quelques identités. Applications
Proposition
x 2 + y 2 + x y = 2 x 2 + y 2 + ( x + y ) 2
x 2 + y 2 − x y = 2 x 2 + y 2 + ( x − y ) 2
x 2 + y 2 + z 2 + x y + y z + z x = 2 ( x + y ) 2 + ( y + z ) 2 + ( z + x ) 2
x 2 + y 2 + z 2 − x y − y z − z x = 2 ( x − y ) 2 + ( y − z ) 2 + ( z − x ) 2
( x − y ) ( y − z ) ( z − x ) = x y 2 + y z 2 + z x 2 − ( x 2 y + y 2 z + z 2 x )
x 2 + y 2 + z 2 + 3 ( x y + y z + z x ) = ( x + y ) ( y + z ) + ( y + z ) ( z + x ) + ( z + x ) ( x + y )
x y + y z + z x − ( x 2 + y 2 + z 2 ) = ( x − y ) ( y − z ) + ( y − z ) ( z − x ) + ( z − x ) ( x − y )
( x − y ) 2 + ( y − z ) 2 + ( z − x ) 2 = 2 [ ( x − y ) ( x − z ) + ( y − z ) ( y − x ) + ( z − x ) ( z − y ) ]
Exemple
Calculer la valeur de A = ( 2 + 1 ) ( 2 2 + 1 ) ( 2 4 + 1 ) ⋯ ( 2 2 10 + 1 ) + 1 .
Puisque ( a − b ) ( a + b ) = a 2 − b 2 , alors on déduit successivement que :
A = ( 2 − 1 ) ( 2 + 1 ) ( 2 2 + 1 ) ( 2 4 + 1 ) ⋯ ( 2 2 10 + 1 ) + 1
= ( 2 2 − 1 ) ( 2 2 + 1 ) ( 2 4 + 1 ) ⋯ ( 2 2 10 + 1 ) + 1 = ( 2 4 − 1 ) ( 2 4 + 1 ) ⋯ ( 2 2 10 + 1 ) + 1
= \cdots = \left(2^{2^{10}} - 1\right)\left(2^{2^{10}} + 1\right) + 1 = \left(2^{2 \cdot 2^{10}}
ight)^2 - 1 + 1
= 2 2 ⋅ 2 10 = 2 2 11 = 2 2048
Exemple
Si x − y = 8 et x y = − 15 , déterminer la valeur de ( x + y ) 2 et x 4 + y 4 .
( x + y ) 2 = x 2 + y 2 + 2 x y = ( x 2 + y 2 − 2 x y ) + 4 x y = ( x − y ) 2 + 4 x y
= 8 2 + 4 ( − 15 ) = 4
x 4 + y 4 = ( x 4 + 2 x 2 y 2 + y 4 ) − 2 x 2 y 2 = ( x 2 + y 2 ) 2 − 2 ( x y ) 2
= [ ( x 2 − 2 x y + y 2 ) + 2 x y ] 2 − 2 ( − 15 ) 2
= [ ( x − y ) 2 − 30 ] 2 − 2 ( − 15 ) 2 = 3 4 2 − 2 ( 225 ) = 1156 − 450 = 706
Exemple
Si x + x 1 = 3 , déterminer la valeur de x 3 + x 3 1 et x 4 + x 4 1 .
On a :
x 3 + x 3 1 = ( x + x 1 ) ( x 2 + x 2 1 − 1 ) = 3 [ ( x + x 1 ) 2 − 3 ] = 3 ( 3 2 − 3 ) = 18
De même
x 4 + x 4 1 = [ ( x 2 ) 2 + 2 + ( x 2 1 ) 2 ] − 2 = ( x 2 + x 2 1 ) 2 − 2 = [ ( x + x 1 ) 2 − 2 ] 2 − 2 = ( 3 2 − 2 ) 2 − 2 = 47
Exemple
Si x + y = 2 5 et x 2 + y 2 = 4 13 , déterminer la valeur de x 5 + y 5 .
L'égalité ( x 2 + y 2 ) ( x 3 + y 3 ) = ( x 5 + y 5 ) + ( x y ) 2 ( x + y ) implique que :
( x 5 + y 5 ) = 4 13 ( x + y ) ( x 2 + y 2 − x y ) − 2 5 ( x y ) 2 = 8 65 ( 4 13 − x y ) − 2 5 ( x y ) 2
Il suffit alors de trouver la valeur de x y . On a :
x y = 2 1 [ ( x + y ) 2 − ( x 2 + y 2 ) ] = 2 1 ( 4 25 − 4 13 ) = 2 3
et par suite
x 5 + y 5 = 8 65 ( 4 13 − 2 3 ) − 2 5 ⋅ 4 9 = 32 455 − 180 = 32 275
Exemple
On suppose que les nombres réels x , y et z vérifient le système d'équations :
⎩ ⎨ ⎧ x + y + z = 6 x 2 + y 2 + z 2 = 26 x 3 + y 3 + z 3 = 90
Déterminer la valeur de x y z et de x 4 + y 4 + z 4 .
La relation ( x + y + z ) 2 = ( x 2 + y 2 + z 2 ) + 2 ( x y + y z + z x ) implique que
x y + y z + z x = 2 1 [ ( x + y + z ) 2 − ( x 2 + y 2 + z 2 ) ] = 2 1 [ 6 2 − 26 ] = 5
Comme x 3 + y 3 + z 3 − 3 x y z = ( x + y + z ) [ ( x 2 + y 2 + z 2 − ( x y + y z + z x ) ] , alors on déduit que
90 − 3 x y z = 6 ( 26 − 5 ) = 126
et par suite x y z = 3 1 ( 90 − 126 ) = − 12 . D'autre part, on a :
x 4 + y 4 + z 4 = ( x 2 + y 2 + z 2 ) 2 − 2 ( x 2 y 2 + y 2 z 2 + z 2 x 2 )
= 2 6 2 − 2 [ ( x y + y z + z x ) 2 − 2 ( x y 2 z + y z 2 x + x 2 y z ) ]
= 2 6 2 − 2 [ 5 2 − 2 x y z ( x + y + z ) ]
= 2 6 2 − 2 ( 25 + 24 ⋅ 6 ) = 676 − 338 = 338
Exemple
Soient a , b et c des nombres réels. Déterminer la valeur minimale de l'expression A = 3 a 2 + 27 b 2 + 5 c 2 − 18 ab − 30 c + 237 .
On a
A = ( 3 a 2 − 18 ab + 27 b 2 ) + ( 5 c 2 − 30 c + 45 ) + 192
= 3 ( a 2 − 6 ab + 9 b 2 ) + 5 ( c 2 − 6 c + 9 ) + 192
= 3 ( a − 3 b ) 2 + 5 ( c − 3 ) 2 + 192 ≥ 192
Finalement, avec a = 3 b , c = 3 on a A = 192 . En conclusion la valeur minimale de A est 192 .
Exemple
Si a , b , c , d > 0 et a 4 + b 4 + c 4 + d 4 = 4 ab c d , montrer que a = b = c = d .
La condition de l'exemple peut se réécrire comme a 4 + b 4 + c 4 + d 4 − 4 ab c d = 0 . Alors on a :
0 = a 4 + b 4 + c 4 + d 4 − 4 ab c d
= ( a 4 − 2 a 2 b 2 + b 4 ) + ( c 4 − 2 c 2 d 2 + d 4 ) + ( 2 a 2 b 2 + 2 c 2 d 2 − 4 ab c d )
= ( a 2 − b 2 ) 2 + ( c 2 − d 2 ) 2 + 2 ( ab − c d ) 2
Par suite a 2 − b 2 = 0 , c 2 − d 2 = 0 et ab − c d = 0 . Comme a , b , c , d > 0 , alors a = b , c = d , et a 2 = c 2 , i.e., a = c . En conclusion, a = b = c = d .
Exemple
Si a + b = c + d et a 3 + b 3 = c 3 + d 3 , montrer que : a 2021 + b 2021 = c 2021 + d 2021 .
La relation a + b = c + d implique ( a + b ) 3 = ( c + d ) 3 , par suite
a 3 + 3 a 2 b + 3 a b 2 + b 3 = c 3 + 3 c 2 d + 3 c d 2 + d 3
Comme a 3 + b 3 = c 3 + d 3 , alors on déduit que
3 a 2 b + 3 a b 2 = 3 c 2 d + 3 c d 2 c’est- a ˋ -dire 3 ab ( a + b ) = 3 c d ( c + d )
Si a + b = c + d = 0 , alors b = − a , d = − c et alors a 2021 + b 2021 = 0 = c 2021 + d 2021 .
Si a + b = c + d = 0 , alors ab = c d , par suite ( a − b ) 2 = ( a + b ) 2 − 4 ab = ( c + d ) 2 − 4 c d = ( c − d ) 2
Si a − b = c − d , alors comme a + b = c + d , on déduit que a = c , et de même b = d .
Si a − b = − ( c − d ) , alors comme a + b = c + d , on déduit que a = d , et de même b = c .
En conclusion, on a toujours a 2021 + b 2021 = c 2021 + d 2021 .
Comme x 3 + y 3 + z 3 − 3 x y z = ( x + y + z ) [ ( x 2 + y 2 + z 2 − ( x y + y z + z x ) ] , alors on déduit que
90 − 3 x y z = 6 ( 26 − 5 ) = 126
et par suite x y z = 3 1 ( 90 − 126 ) = − 12 . D'autre part, on a :
x 4 + y 4 + z 4 = ( x 2 + y 2 + z 2 ) 2 − 2 ( x 2 y 2 + y 2 z 2 + z 2 x 2 )
= 2 6 2 − 2 [ ( x y + y z + z x ) 2 − 2 x y z ( x + y + z ) ]
= 2 6 2 − 2 [ 5 2 − 2 x y z ( x + y + z ) ]
= 2 6 2 − 2 ( 25 + 24 ⋅ 6 ) = 676 − 338 = 338
Théorème (Inégalité de Radon)
Soient a , b , x et y des nombres réels avec x et y non nuls. Alors on a :
x a 2 + y b 2 − x + y ( a + b ) 2 = x y ( x + y ) ( a y − b x ) 2
En particulier, on a l'inégalité de Radon : pour a ∈ R , b ∈ R , x > 0 et y > 0 on a
x a 2 + y b 2 ≥ x + y ( a + b ) 2
Démonstration :
En effet on a :
x a 2 + y b 2 − x + y ( a + b ) 2 = x y ( x + y ) a 2 y ( x + y ) + b 2 x ( x + y ) − x y ( a + b ) 2
= x y ( x + y ) a 2 y 2 + b 2 x 2 − 2 x y ab = x y ( x + y ) ( a y − b x ) 2
Si x > 0 et y > 0 , alors on déduit facilement l'inégalité de Radon.
Johann Radon (1887-1956) est un mathématicien autrichien. Il a démontré une inégalité plus générale que celle présentée dans ce théorème en 1913. La version présentée ici est celle de Bergström qui date de 1949. Dans la littérature on trouve des fois aussi le nom de lemme de Titu en référence à Titu Andreescu.
Théorème (Identité de Sophie Germain)
Pour tout réels x et y on a :
x 4 + 4 y 4 = ( x 2 + 2 y 2 + 2 x y ) ( x 2 + 2 y 2 − 2 x y )
Démonstration :
En effet on a :
x 4 + 4 y 4 = x 4 + 4 x 2 y 2 + 4 y 4 − 4 x 2 y 2 = ( x 2 + 2 y 2 ) 2 − ( 2 x y ) 2 = ( x 2 + 2 y 2 + 2 x y ) ( x 2 + 2 y 2 − 2 x y )
Exemple
Pour tout entier n , le nombre n 4 − 22 n 2 + 9 n'est pas premier.
En effet, l'idée est de factoriser l'expression donnée comme suit :
n 4 − 22 n 2 + 9 = ( n 4 − 22 n 2 + 121 ) − 112 = ( n 2 − 11 ) 2 − 112
Cependant 112 n'est pas un carré parfait, on doit alors chercher une autre factorisation :
n 4 − 22 n 2 + 9 = ( n 4 − 6 n 2 + 9 ) − 16 n 2 = ( n 2 − 3 ) 2 − 16 n 2
= ( n 2 − 3 ) 2 − ( 4 n ) 2 = ( n 2 − 3 + 4 n ) ( n 2 − 3 − 4 n )
= [ ( n + 2 ) 2 − 7 ] ⋅ [ ( n − 2 ) 2 − 7 ]
Aucun des deux facteurs ci-dessus n'est égal à ± 1 , donc n 4 − 22 n 2 + 9 n'est pas un nombre premier.
Exemple
Déterminer toutes les paires ( m , n ) d'entiers strictement positifs telles que : ∣ 3 m − 2 n ∣ = 1 .
Si m = 1 ou m = 2 , il est facile de voir que ( m , n ) = ( 1 , 1 ) , ( 1 , 2 ) , ( 2 , 3 ) sont des solutions. On va montrer que ce sont les seules solutions.
Si ( m , n ) est une solution de ∣ 3 m − 2 n ∣ = 1 avec m > 2 , alors n > 3 .
Si 3 m − 2 n = − 1 avec n > 3 , alors 8 divise 3 m + 1 . Or, si on divise 3 m par 8 on obtient comme reste 1 ou 3 selon que n est impair ou pair. Donc, pas de solutions dans ce cas.
Si 3 m − 2 n = 1 avec m ≥ 3 , alors n ≥ 5 puisque 2 n + 1 = 3 m ≥ 27 . D'où 3 m − 1 est divisible par 8 , donc m est pair. On écrit m = 2 k avec k > 1 . Ainsi, 2 n = 3 2 k − 1 = ( 3 k + 1 ) ( 3 k − 1 ) , donc 3 k + 1 = 2 r pour un r > 3 . Or le cas précédent nous apprend que ceci est impossible, donc pas de solutions dans ce cas aussi.
Proposition
Soient x , y et z des nombres réels. Alors :
( x + y ) ( y + z ) ( z + x ) + x y z = ( x + y + z ) ( x y + y z + z x )
x 3 + y 3 + z 3 + 3 ( x + y ) ( y + z ) ( z + x ) = ( x + y + z ) 3
Il suffit de développer les deux membres dans chaque égalité.
Proposition
Soient x , y et z des nombres réels avec x y z = 1 . Alors : ( x + y ) ( y + z ) ( z + x ) + 1 = ( x + y + z ) ( x y + y z + z x )
Soient x , y et z des nombres réels avec x y + y z + z x = 1 . Alors : x + y + z − x y z = ( x + y ) ( y + z ) ( z + x )
C'est une conséquence de la proposition précédente.
Proposition
Soient x et y des nombres réels. Alors :
( x + y ) 5 − ( x 5 + y 5 ) = 5 x y ( x + y ) ( x 2 + x y + y 2 )
( x + y ) 7 − ( x 7 + y 7 ) = 7 x y ( x + y ) ( x 2 + x y + y 2 ) 2
Il suffit de développer les deux membres de chaque égalité.
Proposition
Soient x , y et z des nombres réels. Alors :
( x + y + z ) 3 − ( y + z − x ) 3 − ( z + x − y ) 3 − ( x + y − z ) 3 = 24 x y z
( x − y ) 3 + ( y − z ) 3 + ( z − x ) 3 = 3 ( x − y ) ( y − z ) ( z − x )
Il suffit de développer les deux membres de chaque égalité.
Proposition
Soient x , y et z des nombres réels. Alors :
( x − y ) ( y + z ) ( z + x ) + ( y − z ) ( z + x ) ( x + y ) + ( z − x ) ( x + y ) ( y + z ) = − ( x − y ) ( y − z ) ( z − x )
Il suffit de développer les deux membres de l'égalité.
Proposition
Soient x , y et z des nombres réels. On pose f ( x , y , z ) = x 3 + y 3 + z 3 − 3 x y z . Alors :
f ( x , y , z ) = 2 1 f ( x + y , y + z , z + x ) = 4 1 f ( − x + y + z , x − y + z , x + y − z )
Il suffit d'utiliser l'identité : a 3 + b 3 + c 3 − 3 ab c = ( a + b + c ) ( a 2 + b 2 + c 2 − ab − b c − c a ) .
Exemple
Soient x , y , z des nombres réels tels que x = y et x 2 ( y + z ) = y 2 ( x + z ) = 2 . Déterminer la valeur de z 2 ( x + y ) .
On a :
0 = x 2 ( y + z ) − y 2 ( x + z ) = x y ( x − y ) + ( x 2 − y 2 ) z = ( x − y ) ( x y + x z + y z )
Comme x = y , alors x y + x z + y z = 0 . En multipliant par ( x − z ) on obtient :
0 = ( x − z ) ( x y + x z + y z ) = x z ( x − z ) + ( x 2 − z 2 ) y = x 2 ( y + z ) − z 2 ( x + y )
Donc, z 2 ( x + y ) = x 2 ( y + z ) = 2 .
Exemple
Déterminer les solutions réelles ( x , y , z , w ) du système d'équations :
{ x + y + z = w x 1 + y 1 + z 1 = w 1
D'après le système d'équations on déduit que x 1 + y 1 + z 1 = x + y + z 1 , alors en réduisant au même dénominateur on obtient :
( x + y + z ) ( x y + y z + z x ) = x y z
Or, d'après une des propositions ci-dessus on sait que :
( x + y ) ( y + z ) ( z + x ) + x y z = ( x + y + z ) ( x y + y z + z x )